KPSS 2028 hazırlığına şimdi başla!

KPSSly

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

KPSS Coğrafya · Bölüm 1 · 25 dakika · KPSS'de her yıl 1 soru

Türkiye'nin mutlak ve göreceli konumunu, sınır kapılarını, dağ geçitlerini, enerji boru hatlarını ve sınav ayrımlarını eksiksiz öğren.

İçindekiler · 12 bölüm

Coğrafi Konum Haritası ve Simülatörü

Sınır kapılarını, demir yolu hatlarını, dağ geçitlerini ve gün uzunluklarını etkileşimli harita üzerinden canlı inceleyin.

Etkileşimli KPSS Laboratuvarı

Coğrafi Konum Görsel Keşif ve Simülatör

Haritadaki noktalara tıklayarak detay ve sınav notlarını incele.

KaradenizAkdenizEge DeniziBulgaristanYunanistanGürcistanErmenistan / NahçıvanİranIrakSuriye
Türkiye Haritası
Geçit & Tünel

Yeni Zigana Tüneli (Trabzon - Gümüşhane)

14.5 km - Türkiye'nin en uzun kara yolu tüneli

⭐ Türkiye'nin En Uzun Tüneli (14.5 km)

Sınav Ayrıntıları

  • Trabzon kıyısını Gümüşhane üzerinden Doğu Anadolu'ya bağlar.
  • 14.5 kilometrelik çift tüplü yapısıyla Türkiye ve Avrupa'nın en uzun tünelidir.
  • Tarihi İpek Yolu'nun zorlu dağ geçidini hızlı otoyola çevirmiştir.

İpucu: Sınavlarda geçitlerin hangi illeri birbirine bağladığı ve demir yolu olan sınır kapıları sıkça sorulur.

Mutlak mı, göreceli mi?

Temel ayrımı kartları doğru hedefe taşıyarak pekiştirin.

Uygulama

Mutlak Konum mu, Göreceli Konum mu?

Aşağıdaki yargıları incele ve ilgili kutucuğa yerleştir. Mobilde karta dokunup ardından hedef kutuya basabilirsin.

Kartlar (10)

Mutlak (Matematik) Konum

Enlem, boylam, koordinat, orta kuşak ve eksen sonuçları.

Kartı buraya bırak

Göreceli (Özel) Konum

Boğazlar, yükselti, komşular, denizellik ve jeopolitik özellikler.

Kartı buraya bırak

Doğru yerleşim: 0/10

1) Coğrafi Konum Nedir?

Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın yerini belirlemek için coğrafi konum kavramından yararlanılır. KPSS coğrafya sorularında bu konu göreceli konum ve mutlak konum olmak üzere iki temel başlık altında değerlendirilir.

ÖSYM sınavlarında gelen soruların büyük bölümü bir özelliğin matematiksel koordinatlardan mı yoksa Türkiye'nin çevresel, jeopolitik ve fiziki koşullarından mı kaynaklandığını ayırt etmeyi hedefler.

  • Göreceli (Özel) Konum: Bir ülkeyi diğer ülkelerden ayıran boğazlar, denizler, komşular, yükselti, yer altı zenginlikleri ve jeopolitik özelliklerin tümüdür.
  • Mutlak (Matematik) Konum: Bir noktanın Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre koordinatları, yani paralel ve meridyen dereceleridir.

2) Türkiye'nin Göreceli (Özel) Konumu ve Jeopolitik Önemi

Türkiye, Asya ile Avrupa kıtaları arasında doğal bir köprü durumundadır. Bu jeopolitik köprü konumu, Orta Doğu ile Hazar havzasındaki doğal kaynakların Avrupa pazarlarına aktarılmasında Türkiye'yi vazgeçilmez kılar.

Tarih boyunca İpek ve Baharat yollarına ev sahipliği yapan Anadolu coğrafyası günümüzde modern transit ticaretin, uluslararası demir yollarının ve boru hatlarının merkez üssüdür.

  • Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı kavşak noktasında yer alır.
  • İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir. Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin açık denizlere açılan tek kapısıdır.
  • Üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada özelliği taşır. Deniz turizmi, deniz ticareti ve balıkçılık faaliyetleri yaygındır.
  • Ortalama yükseltisi 1132 metredir ve yükselti batıdan doğuya doğru düzenli biçimde artar.
  • Zengin yer altı kaynaklarına ve genç nüfusa sahiptir.

3) Sınır Kapılarımız ve Komşularımız

Türkiye'nin toplam 8 kara komşusu bulunmaktadır. Sınavlarda sınır kapıları, demir yolu bağlantıları, en uzun ve en kısa sınırlar doğrudan soru olarak gelir.

🏛️ Yunanistan

Sınır Kapıları:

İpsala (Edirne), Uzunköprü (Edirne), Pazarkule (Edirne)

🚂 Demir Yolu Bağlantısı:

Uzunköprü Sınır Kapısı

  • Yunanistan ile sınırımızı Meriç Nehri doğal sınır olarak çizer.
  • Uzunköprü üzerinden demir yolu bağlantımız vardır.

🏛️ Bulgaristan

En İşlek
Sınır Kapıları:

Kapıkule (Edirne), Dereköy (Aziziye - Kırklareli), Hamzabeyli (Edirne)

🚂 Demir Yolu Bağlantısı:

Kapıkule Sınır Kapısı

  • Kapıkule, Türkiye'nin ve Avrupa'nın en işlek sınır kapısıdır.
  • Bulgaristan ile Kapıkule üzerinden demir yolu bağlantımız bulunur.

🏛️ Gürcistan

Sınır Kapıları:

Sarp (Artvin), Türkgözü (Ardahan), Çıldır - Aktaş (Ardahan)

🚂 Demir Yolu Bağlantısı:

Canbaz İstasyonu (Demir İpek Yolu)

  • Gürcistan ile en aktif kara yolu kapımız Sarp Sınır Kapısı'dır.
  • 2016 yılında Çıldır - Aktaş sınır kapısı hizmete açılmıştır.
  • Canbaz İstasyonu üzerinden Bakü - Tiflis - Kars Demir İpek Yolu bağlantısı sağlanır.

🏛️ Ermenistan

Sınır Kapıları:

Akyaka (Kars), Alican (Iğdır)

🚂 Demir Yolu Bağlantısı:

Akyaka Sınır Kapısı (Kapalı)

  • Akyaka üzerinden demir yolu bağlantımız vardır ancak siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle kapalı durumdadır.
  • Mevcut sınır kapılarımızda ticari faaliyet yürütülmemektedir.

🏛️ Nahçıvan (Azerbaycan)

11 km
Sınır Kapıları:

Dilucu (Umut - Iğdır)

  • Azerbaycan'a bağlı özerk cumhuriyet olan Nahçıvan, 11 km ile Türkiye'nin en kısa kara sınırıdır.
  • Dilucu Sınır Kapısı Umut Kapısı adıyla da bilinir.

🏛️ İran

Sınır Kapıları:

Gürbulak (Ağrı), Kapıköy (Van), Esendere (Hakkâri), Borualan (Iğdır)

🚂 Demir Yolu Bağlantısı:

Kapıköy Sınır Kapısı

  • Komşularımız arasında yüz ölçümü en büyük olan devlettir.
  • Kapıköy Sınır Kapısı üzerinden İran ile demir yolu bağlantısı vardır.
  • Gürbulak Sınır Kapısı İran ile kara yolu taşımacılığında en aktif kapımızdır.

🏛️ Irak

Sınır Kapıları:

Habur (Şırnak), Üzümlü (Hakkâri), Derecik (Hakkâri)

  • Habur Sınır Kapısı Orta Doğu'ya açılan en işlek sınır kapımızdır. Kapıkule'den sonra ikinci en yoğun kapıdır.
  • Hakkâri Derecik sınır kapısı Mayıs 2023 itibarıyla yeniden giriş çıkışlara açılmıştır.

🏛️ Suriye

877 km
Sınır Kapıları:

Yayladağı (Hatay), Cilvegözü (Hatay), Zeytindalı (Hatay), Öncüpınar (Kilis), İslahiye (Gaziantep), Çobanbey (Gaziantep), Karkamış (Gaziantep), Ceylanpınar (Şanlıurfa), Mürşitpınar (Şanlıurfa), Şenyurt (Mardin), Girmeli (Mardin), Nusaybin (Mardin), Cizre (Şırnak)

🚂 Demir Yolu Bağlantısı:

Nusaybin Sınır Kapısı, Çobanbey Sınır Kapısı

  • 877 km uzunluğu ile Türkiye'nin en uzun kara sınırıdır.
  • En fazla sınır kapısına sahip olduğumuz komşumuzdur.
  • Nusaybin ve Çobanbey sınır kapıları üzerinden demir yolu hattı bulunur.

4) Demir İpek Yolu (Bakü - Tiflis - Kars)

Demir İpek Yolu, Çin'in başkenti Pekin'den başlayıp İngiltere'nin başkenti Londra'ya kadar kesintisiz uzanan modern demir yolu koridorudur.

Asya yönünden gelen trenler Gürcistan üzerinden Canbaz İstasyonu ile Türkiye'ye girer. Anadolu'yu baştan başa geçtikten sonra Bulgaristan sınırındaki Kapıkule üzerinden Avrupa kıtasına bağlanır.

  • Güzergâh: Çin, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye, Bulgaristan, Romanya, Macaristan, İtalya, Fransa, İngiltere.
  • Türkiye'ye giriş istasyonu: Canbaz (Kars - Gürcistan sınırı).
  • Türkiye'den Avrupa'ya çıkış: Kapıkule (Edirne - Bulgaristan sınırı).
  • Deniz aşırı nakliyeye kıyasla taşıma süresini 45 günden yaklaşık 15 güne düşürür.
Şekil 8: Demir İpek Yolu ve Enerji KoridorlarıPekin'den Londra'ya Kesintisiz Hat · Canbaz & Kapıkule
🇨🇳PekinBaşlangıç
🇰🇿Hazar HavzasıKazakistan / Türkmenistan
🇦🇿Bakü - TiflisKafkasya Geçişi
🇹🇷TÜRKİYECanbaz (Giriş) ➔ Kapıkule (Çıkış)
🇪🇺Orta AvrupaBulgaristan / İtalya / Fransa
🇬🇧LondraVarış Noktası

🛢️ Önemli Petrol Boru Hatları

• Bakü - Tiflis - Ceyhan (BTC): Hazar petrolü Ceyhan Deniz Terminali'ne ulaşır.

• Kerkük - Yumurtalık: Irak ham petrolü Adana Yumurtalık limanına taşınır.

🔥 Önemli Doğal Gaz Boru Hatları

• TANAP & TAP: Azerbaycan Şah Deniz gazı Anadolu üzerinden Avrupa'ya akar.

• Mavi Akım & TürkAkım: Rus doğal gazı Karadeniz altından Türkiye ve Avrupa'ya taşınır.

5) Dağ Geçitleri ve Tüneller

Türkiye'de dağların genel olarak doğu - batı doğrultusunda uzanması, Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında denizel havanın iç kesimlere sokulmasını engeller. Bu jeomorfolojik yapı kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımda dağ geçitlerini ve modern tünelleri zorunlu kılar.

Geçit

Çubuk Geçidi

📍 Antalya - Burdur / Göller Yöresi

Antalya kıyısını Göller Yöresi ve İç Anadolu'ya bağlayan geçittir.

💡 Akdeniz'de kıyı ile iç kesim bağlantısı
Geçit

Sertavul Geçidi

📍 Silifke / Mersin - Karaman / İç Anadolu

Silifke ile Karaman arasındaki Toros geçişini sağlar.

💡 İçel kıyısını İç Anadolu'ya bağlar
Geçit

Gülek Geçidi

📍 Çukurova / Adana - Pozantı / İç Anadolu

Tarihi Kilikya Boğazı olarak bilinir. Çukurova ile İç Anadolu arasındaki ana koridordur.

💡 Tarih boyunca en stratejik Toros geçidi
Geçit

Belen Geçidi

📍 İskenderun - Antakya / Hatay

Amanos (Nur) Dağları üzerinden İskenderun Limanı'nı Hatay ve Suriye hattına bağlar.

💡 Amanos Dağları geçidi
Tünel

Demirkapı Tüneli

📍 Antalya - Konya

Antalya'yı Konya'ya bağlayan çift tüplü tünel iklim geçişine de tanıklık eder.

💡 Akdeniz - İç Anadolu hızlı geçiş koridoru
Geçit

Zigana (Kalkanlı) Geçidi

📍 Trabzon - Gümüşhane

Tarihi İpek Yolu'nun Doğu Karadeniz limanlarına bağlandığı efsanevi geçittir.

💡 Kıyı Doğu Karadeniz'i iç kesime bağlar
Tünel

Yeni Zigana Tüneli

📍 Trabzon - Gümüşhane

14.5 kilometre uzunluğundaki çift tüplü yapısıyla Türkiye'nin ve Avrupa'nın en uzun kara yolu tünelidir.

💡 Türkiye'nin en uzun kara yolu tüneli
Geçit

Kop Geçidi

📍 Bayburt - Erzurum

Doğu Anadolu ile Karadeniz ardı dağlık kuşağı birbirine bağlar.

💡 Bayburt ile Erzurum arası kilit nokta
Tünel

Ovit Tüneli

📍 Rize (İkizdere) - Erzurum (İspir)

Kaçkar Dağları altında kış şartlarında kapanan yolu yıl boyu açık tutan 14.3 km uzunluğunda tüneldir.

💡 Rize Limanı'nı Doğu Anadolu'ya bağlar
Geçit

Soğanlı Geçidi

📍 Rize - Bayburt

Rize iç dağlık kuşağını Bayburt platosuna bağlayan sarp geçittir.

💡 Rize - Bayburt bağlantısı
Tünel

Cankurtaran Geçidi / Tüneli

📍 Hopa - Borçka / Artvin

Hopa kıyı şeridini Borçka ve Artvin iç kesimine bağlar.

💡 Doğu Karadeniz sınır kıyı bağlantısı
Tünel

Ilgaz 15 Temmuz İstiklal Tüneli

📍 Kastamonu - Çankırı

Ilgaz Dağları'nı aşarak Batı Karadeniz'i İç Anadolu'ya bağlar.

💡 Kastamonu - Çankırı ana arteri
Geçit

Ecevit Geçidi

📍 Kastamonu - İnebolu

Küre Dağları üzerinden İnebolu Limanı ile Kastamonu'yu buluşturur.

💡 İstiklal Yolu'nun tarihi geçidi
Tünel

Bolu Tüneli

📍 Bolu - İstanbul

Anadolu Otoyolu'nun Bolu Dağı geçişini sağlayan ana tüneldir.

💡 Türkiye'nin en yoğun otoyol tüneli
Tünel

Eğribel Tüneli

📍 Giresun - Şebinkarahisar / Sivas

Giresun kıyısını iç kesimdeki Şebinkarahisar ve Sivas'a bağlar.

💡 Giresun - Sivas geçidi
Tünel

Nefise Akçelik Tüneli

📍 Fatsa - Ordu

Karadeniz Sahil Yolu'nun Ordu geçişindeki önemli tünelidir.

💡 Ordu çevre yolu tüneli
Tünel

Sabuncubeli Tüneli

📍 İzmir - Manisa

Ege Bölgesi'nde İzmir ile Manisa arasındaki dik virajlı geçişi dakikalara indirir.

💡 İzmir - Manisa bağlantısı
Tünel

Orhangazi Tüneli

📍 Yalova - Bursa

Samanlı Dağları'nı delerek Marmara Otoyolu aksını bağlar.

💡 Yalova - Bursa geçişi
Geçit

Sakaltutan Geçidi

📍 Refahiye - Erzincan

Doğu Anadolu ana kara yolu üzerinde yüksek rakımlı geçittir.

💡 Refahiye - Erzincan bağlantısı
Tünel

Karabet Tüneli / Geçidi

📍 Van - Bahçesaray

Yaklaşık 3000 metre rakımda yer alan ve kışın yoğun kar alan geçittir.

💡 Van - Bahçesaray kış koridoru

6) Enerji Koridoru: Petrol ve Doğal Gaz Boru Hatları

Hazar Denizi, Orta Doğu ve Rusya doğal kaynakları ile sanayileşmiş Avrupa arasındaki konumu Türkiye'yi küresel bir enerji köprüsü haline getirmiştir.

🛢️ Petrol Boru Hattı

Bakü - Tiflis - Ceyhan (BTC)

Güzergâh: Azerbaycan -> Gürcistan -> Ceyhan (Adana)

Azerbaycan Hazar petrolünü Akdeniz kıyısındaki Ceyhan Deniz Terminali'ne taşır.

🛢️ Petrol Boru Hattı

Kerkük - Yumurtalık

Güzergâh: Irak -> Ceyhan (Adana)

Irak ham petrolünü Adana Yumurtalık limanına ileten ikiz boru hattıdır.

🔥 Doğal Gaz Boru Hattı

TANAP (Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı)

Güzergâh: Azerbaycan -> Gürcistan -> Türkiye -> Avrupa

2018 yılında açılmıştır. Şah Deniz 2 gazını Anadolu üzerinden Avrupa sınırına taşır.

🔥 Doğal Gaz Boru Hattı

TAP (Trans Adriyatik Doğal Gaz Boru Hattı)

Güzergâh: Türkiye Sınırı -> Yunanistan -> Arnavutluk -> İtalya

TANAP'ın devamı niteliğindedir. Gazı Adriyatik Denizi altından İtalya'ya ulaştırır.

🔥 Doğal Gaz Boru Hattı

Mavi Akım

Güzergâh: Rusya -> Karadeniz Tabanı -> Samsun -> Ankara

Rus doğal gazını Karadeniz'in altından doğrudan Türkiye iç pazarına ulaştıran projedir.

🔥 Doğal Gaz Boru Hattı

TürkAkım

Güzergâh: Rusya -> Karadeniz Tabanı -> Kıyıköy (Trakya) -> Avrupa

Rus doğal gazını Karadeniz üzerinden Trakya'ya ve oradan Güney ve Doğu Avrupa'ya taşır.

🔥 Doğal Gaz Boru Hattı

Bakü - Tiflis - Erzurum

Güzergâh: Azerbaycan -> Gürcistan -> Erzurum

Azerbaycan doğal gazını Doğu Anadolu üzerinden ulusal şebekeye bağlar.

🔥 Doğal Gaz Boru Hattı

Batı Hattı

Güzergâh: Rusya -> Ukrayna -> Romanya -> Bulgaristan -> Malkoçlar

Trakya üzerinden Türkiye'ye gaz sağlayan tarihi boru hattıdır.

7) Ortalama Yükselti ve Gerçek Alan - İzdüşüm Alan Farkı

Türkiye'nin ortalama yükseltisi 1132 metredir. Yükselti batıdan doğuya gidildikçe belirgin şekilde artar. Bu durum batıdan doğuya doğru sıcaklığın düşmesine, karın yerde kalma süresinin uzamasına ve tarım ürünlerinin daha geç olgunlaşmasına yol açar.

Türkiye'nin gerçek alanı 814.578 km² iken izdüşüm alanı 779.452 km² ölçülür. Gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki 35.126 km² fark ülkemizin son derece engebeli ve dağlık bir yapıya sahip olmasından kaynaklanır.

BölgeAlan Farkı DüzeyiCoğrafi Sebebi
Doğu AnadoluFark En FazlaOrtalama yükseltinin ve sarp dağ sıralarının en yüksek olduğu bölgedir.
Karadeniz ve AkdenizFark FazlaKuzey Anadolu Dağları ve Toroslar engebe derecesini yükseltir.
İç AnadoluFark OrtaGeniş düzlük ve platolar yer alsa da volkanik dağlar bulunur.
MarmaraFark En AzOrtalama yükseltisi en az ve arazi yapısı en düz bölgedir.
Güneydoğu AnadoluFark En AzGeniş düzlükler ve plato alanları yaygındır.

8) Türkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumu

Mutlak konum, Dünya üzerindeki herhangi bir yerin Ekvator'a ve Greenwich Başlangıç Meridyeni'ne göre kesin koordinatlarıdır.

Türkiye 36° - 42° Kuzey paralelleri ile 26° - 45° Doğu meridyenleri arasında yer alır.

Uç Noktaİl / İlçeKoordinatSınav Notu
Kuzey UcuSinop - İnceburun42° KuzeyGüneş ışınlarını en küçük açıyla alan, gölge boyu en uzun ilimiz.
Güney UcuHatay - Topraktutan Köyü36° KuzeyEkvator'a en yakın, çizgisel hızı en yüksek, güneş açısı en büyük ilimiz.
Batı UcuÇanakkale - Gökçeada Avlaka Burnu26° DoğuGüneşin en son doğduğu ve en son battığı yerimiz.
Doğu UcuIğdır - Aras Kavşağı / Dilucu45° DoğuGüneşin ilk doğduğu, yerel saatin en ileri olduğu uç noktamız.
Şekil 1: Mutlak Konum Çerçevesi36°-42° Kuzey Paralelleri · 26°-45° Doğu Meridyenleri
42° Kuzey Paraleli (Sinop İnceburun)
36° Kuzey Paraleli (Hatay Topraktutan Köyü)
26° Doğu (Gökçeada Avlaka)
45° Doğu (Iğdır Dilucu)
Türkiye Coğrafi Konumu
6 Paralel = 666 km
19 Meridyen = 76 Dakika Zaman Farkı (19 x 4 dk)
En Kuzey Uç
Sinop İnceburun
42° Kuzey
En Güney Uç
Hatay Topraktutan
36° Kuzey
En Batı Uç
Gökçeada Avlaka
26° Doğu
En Doğu Uç
Iğdır Aras Kavşağı
45° Doğu
Şekil 2: Paralel Daireleri ve 111 km KuralıEkvator'dan Kutuplara Paralellerin Özellikleri
Ekvator (0° - En Uzun Paralel Dairesi)1°2°36° Kuzey (Hatay)36°42° Kuzey (Sinop)42°TÜRKİYE (6 Paralel = 666 km)111 km90° Kuzey Kutbu90° Güney Kutbu

Paralellerin Temel Kanunları

  • Ekvator En Büyük Paraleldir: Başlangıç paraleli kabul edilir. Boyları kutuplara doğru kısalır ve kutupta nokta (90°) halini alır.
  • Toplam 180 Adettir: 90 kuzeyde, 90 güneyde yer alır.
  • Aralarındaki Mesafe Sabittir: Ardışık iki paralel arası uzaklık Dünya'nın her yerinde 111 kilometredir.
  • Türkiye Formülü: 42° - 36° = 6 paralel dairesi. 6 x 111 km = 666 km kuş uçuşu kuzey-güney mesafesi.

9) Kuzey Yarım Küre'de ve Orta Kuşak'ta Olmanın Sonuçları

Türkiye Ekvator'un kuzeyinde yer alır. Dünya'nın geoit şekline bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe düzenli değişimler görülür.

  • Güneş ışınlarının geliş açısı güneyden kuzeye doğru küçülür.
  • Sıcaklık değerleri denizellik ve yükselti şartları aynı kaldığında güneyden kuzeye doğru azalır.
  • Denizlerin tuzluluk oranı sıcaklık ve buharlaşmanın azalmasına bağlı olarak güneyden kuzeye düşer (Akdeniz en tuzlu, Karadeniz en az tuzludur).
  • Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki çizgisel dönüş hızı güneyden kuzeye azalır (Hatay'da çizgisel hız Sinop'tan fazladır).
  • Yer çekimi Dünya'nın kutuplardan basık olması sebebiyle güneyden kuzeye artar (Sinop'ta yer çekimi Hatay'dan fazladır).
  • Güneşin doğuş (tan) ve batış (gurup) süresi güneyden kuzeye doğru uzar.
Şekil 6: İklim Kuşakları ve Yengeç Dönencesi DışıOrta Kuşak (DABC) · Bakı ve Gölge Yönü
Kutup Kuşağı (Soğuk)TÜRKİYE (36°-42° K / ORTA KUŞAK)Yengeç Dönencesi (23°27' Kuzey)Ekvator (0° - Tropikal Kuşak)Oğlak Dönencesi (23°27' Güney)Güney Orta Kuşak

Orta Kuşak Sonuçları (DABC Kodu)

DDört mevsim belirgin olarak yaşanır.
AAkdeniz iklim kuşağında yer alır.
BBatı rüzgârları etki kuşağındadır.
CCephesel (Frontal) yağışlar görülür.
Dönenceler Dışında Olmanın Sonucu: Güneş ışınları 90° dik açıyla düşmez, gölge boyu asla sıfır olmaz, gölge yönü daima kuzeye bakar, bakı yönü daima güneydir.
Şekil 7: Dağ Yamaçlarında Bakı ve Gölge EtkisiGüney Yamaç (Bakı) vs Kuzey Yamaç (Dulda)
GÜNEŞKalıcı Kar YüksekteKalıcı Kar AlçaktaKUZEY YAMAÇ(Gölge / Soğuk)GÜNEY YAMAÇ(BAKI / Güneşli)

Türkiye'de Bakı Yamaçlarının (Güney) Özellikleri

  • ✓ Güneş ışınlarını daha büyük açıyla ve daha uzun süre alır.
  • ✓ Sıcaklık değerleri kuzey yamaçlara göre daha yüksektir.
  • ✓ Karlar daha erken erir ve kalıcı kar sınırı daha yüksekten geçer.
  • ✓ Tarım ürünleri daha erken olgunlaşır ve hasat edilir.
  • ✓ Yerleşmeler ve tarım alanları daha çok güney yamaçta toplanır.

10) Özel Tarihler ve Gece - Gündüz Değişimi

Mevsim başlangıçları olan gün dönümü ve ekinoks tarihlerinde Türkiye'de gün uzunlukları ve güneşin doğuş doğrultusu karakteristik biçimde farklılaşır.

Özel TarihMevsim BaşlangıcıGündüz / Gece DurumuKuzey - Güney Yönelimi
21 Haziran (Yaz Gün Dönümü)Yaz başlangıcıEn uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.Kuzeye (Sinop'a) gidildikçe gündüz süresi uzar, Hatay'a gidildikçe gece süresi uzar. Güneş kuzeydoğudan doğar.
21 Aralık (Kış Gün Dönümü)Kış başlangıcıEn uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.Kuzeye (Sinop'a) gidildikçe gece süresi uzar, Hatay'a gidildikçe gündüz süresi uzar. Güneş güneydoğudan doğar.
21 Mart (İlkbahar Ekinoksu)İlkbahar başlangıcıGece ve gündüz tüm Türkiye'de eşittir (12 saat gündüz, 12 saat gece).Aynı meridyen üzerindeki her noktada güneş aynı anda doğar ve 12 saat sonra aynı anda batar. Güneş tam doğudan doğar.
23 Eylül (Sonbahar Ekinoksu)Sonbahar başlangıcıGece ve gündüz tüm Türkiye'de eşittir (12 saat gündüz, 12 saat gece).Aynı meridyen üzerindeki tüm illerde güneş aynı anda doğar ve aynı anda batar. Güneş tam doğudan doğar.
Şekil 3: Dünya'nın Yörüngesinin Elips Şekli ve SonuçlarıGünberi (3 Ocak) · Günöte (4 Temmuz)
GÜNEŞ3 Ocak (Günberi)147 Milyon km4 Temmuz (Günöte)152 Milyon km21 Mart (İlkbahar Ekinoksu)23 Eylül (Sonbahar Ekinoksu)

Elips Yörüngenin 4 Önemli Sınav Sonucu

  • 1.Şubat Ayı 28 Gün Sürer: Dünya Güneş'e yaklaştığında (3 Ocak) çekim kuvveti artar ve Dünya yörüngede daha hızlı döner. Bu sebeple Şubat kısa sürer.
  • 2.Temmuz ve Ağustos 31 Gün Sürer: Dünya Güneş'ten uzaklaştığında (4 Temmuz) dönüş hızı yavaşlar ve yaz mevsimi uzar.
  • 3.Eylül Ekinoksu 2 Gün Gecikir: 21 Eylül'de gerçekleşmesi gereken sonbahar ekinoksu yavaşlama sebebiyle 23 Eylül tarihinde gerçekleşir.
Şekil 4: Özel Tarihlerde Aydınlanma Çemberi ve Gün Uzunlukları
Ekvator (12 Saat Gündüz - 12 Saat Gece)36° K42° KGÜNEŞ90° K: 6 Ay Gündüz90° G: 6 Ay Gece

21 Haziran (Yaz Gün Dönümü)

☀️ En Uzun Gündüz: Türkiye'de kuzeye (Sinop'a) gidildikçe gündüz süresi uzar.

📍 Sinop (42° K): 15 saat 15 dakika gündüz, 8 saat 45 dakika gece.

📍 Hatay (36° K): 14 saat 10 dakika gündüz, 9 saat 50 dakika gece.

🧭 Güneş Doğuş Açısı: Güneş bu tarihte ülkemizde kuzeydoğudan doğar.

11) Meridyenler, Boylam ve Ulusal (Ortak) Saat

Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde yerel saat daima batıdakilere göre ileridedir.

Türkiye doğu-batı doğrultusunda 19 meridyen kapladığı için aynı anda birden fazla ortak saat kullanmaya gerek duymaz. Türkiye'de tek ortak saat uygulaması geçerlidir.

  • Boylamlar yerel saat farklarını doğurur. İki meridyen arası 4 dakikalık zaman farkına karşılık gelir.
  • Aynı boylam üzerinde bulunan kentlerde yerel saat aynıdır, öğle vakti aynı anda yaşanır ve gölge boyunun en kısa olduğu an aynı dakikadır.
  • Türkiye yıl boyunca 45° Doğu Iğdır meridyeninin yerel saatini ulusal ortak saat olarak kullanır.
  • 45° Doğu boylamı GMT+3 (UTC+3), yani Dünya'nın 3. saat dilimine karşılık gelir.
  • Meridyenler arası mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru daraldığı için Sinop, Hatay'a kıyasla Greenwich Başlangıç Meridyeni'ne kilometre olarak daha yakındır.
Şekil 5: Meridyen Yayları ve Yerel Saat Farkı26°-45° Doğu · 19 Meridyen x 4 dk = 76 dk
Ekvator (İki Meridyen Arası 111 km)Greenwich (0°)26° D45° DTürkiye4 dk90° K90° G

Meridyen ve Boylam Kanunları

  • ▪Toplam 360 Meridyen: Greenwich'in doğusunda 180, batısında 180 olmak üzere 360 yarım çemberdir.
  • ▪Zaman Farkı Sabittir: Ardışık iki meridyen arası zaman farkı her enlemde 4 dakikadır.
  • ▪Mesafe Kutuplara Daralır: Meridyenler kutuplarda birleştiği için aralarındaki 111 km mesafe sadece Ekvator'da geçerlidir. Bu yüzden Sinop, Greenwich'e Hatay'dan daha yakındır.
  • ▪Ulusal Ortak Saat (UTC+3): Türkiye yıl boyunca 45° Doğu Iğdır boylamının saatini tek ortak saat olarak kullanır.

12) ÖSYM Formatında Çözümlü Konu Soruları

Aşağıdaki sorular, KPSS Coğrafya sınavında Türkiye'nin Coğrafi Konumu ünitesinden çıkan soru tiplerini kavramanız için hazırlanmıştır.

SORU - CEVAP · 1

Aşağıda verilen kent ikililerinden hangisi arasında yerel saat farkı en fazladır?

SORU - CEVAP · 2

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun sonuçlarından biridir?

SORU - CEVAP · 3

21 Haziran tarihinde aşağıdaki kentlerin hangisinde gece ile gündüz arasındaki süre farkı en fazladır?

SORU - CEVAP · 4

Çin'den İngiltere'ye uzanan Demir İpek Yolu güzergâhında Asya yönünden gelen yük trenleri Türkiye'ye hangi komşumuz üzerinden giriş yapar?

Türkiye'nin Coğrafi Konumu: öğrendiklerinizi pekiştirin

Konu anlatımını tamamladıktan sonra çözümlü sorulara dönerek işlem adımlarını kontrol edin.